logo logo logo logo
Рубрика: Култура, Актуелно, Религија, Свет    Аутор: новинарство    1.104 пута прочитано    Датум: 1.09.2007    Одштампај
PDF pageEmail pagePrint page

Čudotvorna ikona Bogorodice FilermskePotreba da se javno oglasim u vezi sa jednim izuzetno osjetljivim problemom što je po svemu sudeći podijelio crnogorsku javnost oko izgradnje spornog hrama spornog imena na spornoj lokaciji u kojem bi bile smještene tri svetinje: ruka Svetog Jovana Krstitelja, Čestica časnog krsta i ikona Bogorodice Filermske, motivirana je delikatnim problemima koje prepoznajem u tom zamršenom klupku isprepletanih crkveno-državnih, odnosno muzejskih interesa.

Iz dostupnih informacija sakupljenih iz crnogorskih pisanih medija koje sam ovih dana na Cetinju imao prilike detaljno upoznati, stekao sam utisak o nekoj neshvatljivoj užurbanosti, skoro bih rekao forsiranju, da se što prije realizuje hram ili objekt u kojemu bi bile objedinjene spomenute svetinje, a da se u svim tim trojnim dogovorima i pregovorima, crkva-država-muzej, zaobišla ključna institucija – Republički zavod za zaštitu spomenika kulture. To govori o neprofesionalizmu i improvizacijama što se u ozbiljnosti struke ne smije tolerisati. Tim prije što se zagovornici te ideje pozivaju na civilizacijske i profesionalne standarde.

U potpunosti podržavam stav i obrazloženje onih koji smatraju kako je lokacija iznad Cetinjskog manastira apsolutno neprihvatljiva. Smatram da ako bi se za nešto koristio plato iznad Cetinjskog manastira, onda bi to bilo isključivo za spomenik Svetom Petru Cetinjskom koji bi bio odabran javnim konkursom.

Problem koji uočavam, a koji proizilazi iz koncepcije spornog hrama jeste ambicija aktera da objedinjavanjem tri svetinje ostvari neku vrstu hodočasničke destinacije, nešto slično Međugorju, osiguravajući na taj način opštini Cetinje i državi znatnu materijalnu korist. Takva je zamisao preambiciozna i u osnovi naivna. Fenomenološki gledano, biće vjernika više privlači moć nevidljivog, mjesto gdje se dogodilo ukazanje, kao na primjer Svete Djevice u Međugorju, zbog toga što on, vjernik, ostaje prepušten sugestijama i emotivnim vjerničkim podražajima sopstvenog bića. On energiju čuda osjeća i doživljava na tom svetom mjestu i toj se energiji predaje. Vjernik prisustvo Djevice nalazi u sebi a ne u sladunjavom kipu. Mistična atmosfera mjesta ukazanja je ono što najsnažnije dira njegovo religiozno biće. Ali, pred tri izložena predmeta, koliko god se oni smatrali svetim, vjernik se ne može osloboditi u potpunosti jer je na neki način “ograničen” onim što posmatra i čemu se moli. Zato su hodočasnička mjesta na kojima se dogodilo čudo ukazanja neusporediva sa hramovima gdje se nalaze sveti predmeti.

Činjenica da su se ova tri predmeta čuvala zajedno u posjedu Malteških vitezova i ruskog cara ne treba da obavezuje na njihovo ponovno zajedničko izlaganje jer, u suštini, osim opšte hrišćanske simbolike ovi predmeti nemaju nikakvu izvornu, neposrednu povezanost nego su se sticajem okolnosti formirali u sakralnu cjelinu.

Za razliku od ruke Svetog Jovana i Čestice časnog krsta, ikona Filermske Bogorodice je autentičan artefakt, kultni predmet i umjetničko djelo neprocjenjive vrijednosti. Stoga smatram da relikvije treba da ostanu tamo gdje jesu, u Cetinjskom manastiru, a da se sva pažnja treba posvetiti ekskluzivnosti svete slike za koju bi se putem međunarodnog natječaja za arhitektonsko rješenje izgradila posebna kapela koja bi bila u nadležnosti države Crne Gore. Mislim da bi lokacija Filermosine kapele bila najpodesnija u Njegoševom parku, na mjestu teniskog placa. Kapela bi bila povezana dugačkom širokom stazom parka sa jezgrom starih cetinjskih spomenika kulture. Bilo bi neophodno angažovati svjetske agencije za marketing koje bi na adekvatan način prezentirale ikonu i njenu zanimljivu istoriju, jer, u širim razmjerima, ova sveta slika je nepoznata. Podsjetio bih da je u svrhu propagiranja opštepoznatog Botičelijevog remek-djela “Rađanje Venere” prije petnaestak godina Firenca izdvojila pet miliona dolara.

Primijetio sam kako se u žaru polemike suprotstavljenih strana javljaju ozbiljne pogreške na etimološkoj razini, pa ljudi iz struke nerijetko tri svetinje nazivaju relikvijama što je apsolutno pogrešno. Relikvije, “reliquiae” su posmrtni ostaci, moći, tijelo nekog sveca ili njegovi djelovi a takođe i predmeti usko vezani za život i sudbinu svete osobe. Ikona je sasvim nešto drugo, sveta slika, “što participira u moći onoga koga predstavlja”.
Što se tiče Malteških vitezova, razumljiva je njihova želja da se ikona smjesti u crkvu. Ali Crna Gora nije Malta i nema potrebe za vraćanjem ikone kao molitvenog predmeta što je u funkciji crkvenog obreda. Taj predmet zahtijeva vrhunsku konzervatorsku brigu i najveće standarde u svrhu njenog očuvanja, a ne da se ponovo nađe izložena dimu tamjana i svijeća, promjenljivim vrijednostima vlage i sl.
Naziv spornog hrama Sveta trojica podsjeća me na neku vrstu novokomponiranog hrišćanstva. Naziv nema nikakve veze sa hrišćanskom dogmom kojom se definiše Sveto trojstvo “Bog je u svojoj prirodi jedan a u njemu su sadržane tri osobe: otac, sin i sveti duh”.

Što se tiče ideje da se pećina na platou iznad manastira ukalkulira u projekt imam određene primjedbe. Naime, predaja o pećini kao mjestu Hristovog rođenja potiče iz apokrifnih jevanđelja u kojima takođe nalazimo, kao u onom Pseudomatejevom, da se Hristos rodio u štali, u jaslicama, pa prema tome pećinu ne možemo uzeti kao apsolutno simboličko mjesto rođenja Sina božijega. Međutim, ono što čini praktični problem uključivanja pećine u projekt jeste previđanje potencijalnih opasnosti koje nosi građevinski teren, trusna zona, dakle opasnost od zemljotresa odnosno nepoznanica podzemne hidrografije kraškog područja sa nepredvidivim provalama vode i poplavama kakve je Cetinje pamtilo, da ne govorimo o cijeni izvedbe takvog projekta.

Ideju da se arhitektonski objekti smiještaju ispod zemlje, ispod brežuljaka i brda odavno je propagirao i prezentirao maketama austrijski umjetnik Hundetvaser. “Sakrivanje” objekta Svete trojice nasipanjem zemlje i stvaranjem brda na platou iznad Cetinjskog manastira da bi se vratila terenu stara konfiguracija, ta mi se vojno-strateška kamuflaža u svrhu sakralnog objekta čini kao zamisao koja ne zaslužuje komentar osim konstatacije da ne živimo vrijeme katakombi i progona hrišćana nego vrijeme 21. stoljeća.

PITANJE O AUTENTIČNOSTI

Ne umanjujući važnost relikvija u Cetinjskom manastiru, koliko mi je poznato one i do sada otkako su izložene javnosti nisu pobudile posebni ineteres da bi im se hodočastilo u vjerničkom poklonstvu. Poznato je da su autentičnosti mnogih relikvija po evropskim crkvama upitne. Sjetite se primjera najveće hrišćanske relikvije “Torinskog platna” u kojem je bilo zamotano mrtvo Hristovo tijelo. Skupom savremenom metodom ekspertiza, radioaktivnim izotopom ugljika, dokazana je neautentičnost relikvije. Čak je je pod izvjesnom sumnjom i autentičnost za hrišćane izuzetno značajne relikvije “Koplje sudbine” kojim je rimski vojnik Longin probo Hristov prsni koš dok je bio raspet na krstu. Od 800. god. ovo koplje prati burna istorija, a u novijoj istoriji su se za njega otimali Hitler i Saveznici. O toj svetoj relikviji napisane su mnoge knjige i studije. Danas se nalazi u Hofburgu, carskoj riznici u Beču i ne potiče nikakva vjernička hodočašća ili značajniji interes hrišćana u smislu religijske atrakcije.

Stoga se opravdano postavlja pitanje o autentičnosti relikvija u Cetinjskom manastiru, tim prije što se zna da postoji još nekoliko šaka koje se pripisuju Svetom Jovanu Krstitelju, kao i veliki broj čestica koje se takođe smatraju autentičnim komadima krsta sa Golgote.

Dimitrije Popović o cetinskim Svetinjama

Vijesti, 01.09.2007

Čudotvorna ikona Bogorodice Filermske, jedna od najvećih hrišćanskih relikvija, čuva se na Cetinju

I Sulejman Veličanstveni zanemeo pred njenom lepotom
Naslikao ju je jevanđelista Luka. Proputovala Grčku, Italiju, Maltu, Rusiju… Čuvali je i Karađorđevići

Ikona Bogorodice Filermske jedna je od najznačajnijih čudotvornih relikvija u čitavom hrišćanskom svetu. Poput mnogih čudotvornih ikona (Bogorodica Jerusalimska, Bogorodica Trojeručica, Bogorodica Pećka…), i nekadašnja zaštitnica ostrva Rodos i suverenog vojnog Malteškog reda, prešla je čudesan put od Jerusalima, gde je nastala, do Cetinja, gde se danas čuva kao jedna od najvećih svetinja crnogorske prestonice, na najuzbudljiviji način ispisujući istoriju hrišćanstva.

Zaštitnica Rodosa

Smatra se da ju je naslikao jevanđelist Luka, a njena istorija pouzdanije može da se prati tek od 11. veka. Lik Bogorodice naslikan je na platnu, koje je potom aplicirano na drvenu podlogu, a na kojoj je, sudeći prema sačuvanim tragovima, prethodno bila neka izuzetno vredna ikona.

Smatra se da je nastala u Jerusalimu, a prema jednoj verziji, jovanovci su je oko 1000. godine preneli na Rodos, gde je prema brdu Filerma, u čijoj je blizini bila smeštena, dobila ime i postala zaštitnica ostrva. Druga verzija govori da su je jovanovci posle osvajanja ostrva 1309. godine zatekli na Rodosu, gde je tamošnje stanovništvo već bilo uspostavilo njen kult.

Na ovom ostrvu ikona ostaje sve do 1523. I legende i istorijski fakti govore da je Rodos od mnogih turskih opsada odbranjen ne samo veštinom i herojstvom jovanovaca, nego pre svega zahvaljujući čudotvornim moćima ikone Bogorodice Filermske. Ipak, posle velike opsade i konačnog pada Rodosa u turske ruke 1522. godine, novi zavojevač Sulejman Veličanstveni, zadivljen hrabrošću vitezova, velikodušno im dozvoljava da sve svoje relikvije ponesu sa sobom.

Jovanovci sklanjaju ikonu najpre u Italiju (od 1523. do 1527. godine), a potom i u Francusku (od 1527. do 1530. godine). Kada su vitezovi sa španskim kraljem Karlom Petim postigli dogovor o svom novom sedištu, ikonu smeštaju na ostrvo Malta, najpre u crkvu San Lorenco (od 1530. do 1571. godine), crkvu Santa Marija dela Vitorija (od 1571. do 1578. godine) i katedralu San Đovani (od 1578. do 1798. godine).

I tokom boravka na Malti, ikoni su pripisivane čudotvorne moći, naročito za vreme turske opsade 1565. i herojske odbrane kojoj je posvećena crkva Santa Marija dela Vitorija. Ikona je u ovoj crkvi bila smeštena u odvojenu kapelu u kojoj je bila predmet obožavanja i posebnih rituala.

Put u Ostrog

FotoKada je Napoleon okupirao Maltu 1798. godine, u pljačkaškom naletu na palate i crkve skinute su i dragocenosti s nekadašnje rize. Ikona, zatim, preko Trsta dospeva u Rusiju, gde ruski car Pavle Prvi postaje zaštitnik pomenutog Malteškog reda i njegov Veliki majstor. Tada ikona dobija novu zlatnu rizu, dodatno ukrašenu dragocenostima najfinije izrade – dijamantima, rubinima i safirima. Slične ukrase, u istim carskim radionicama, dobijaju i druge dve relikvije – desna ruka svetog Jovana Preteče i Krstitelja (kojom je krstio Gospoda) i častica (deo) Časnog krsta. One su u burnim lutanjima Bogorodice Filermske bile njeni verni pratioci.

U Rusiji, gde su rituali posvećeni Bogorodici priređivani svake godine u isto vreme, ikona ostaje sve do Oktobarske revolucije 1917, kada je belogardejci sklanjaju, a dve godine kasnije preko Estonije odnose u Kopenhagen, kod Marije Fjodorovne, majke ruske carice. U Danskoj je ikona ostala sve do 1928. godine.
Priredio: P. Pašić

GLAS JAVNOSTI, 03.08.2004





Пошаљите коментар

Да би сте послали коментар морате бити улоговани

GENOCIDE REVEALED
logo
РУШЕЊЕ РЕПУБЛИКЕ СРПСКЕ
РУШЕЊЕ РЕПУБЛИКЕ СРПСКЕ

Теорија и технологија преврата

НОВО – КРОТКИ ЛАФОВИ!
НОВИ Антиекуемнистички сајт

НОВИ Антиекуемнистички сајт

“СТРЕЉАЊЕ ИСТОРИЈЕ”
logo
ПРАВОСЛАВАЦ 2017
ГЕНОЦИД
ЈАСТРЕБАРСКО 1942
БОЈКОТ НАРОДА – документарац
новинар.де
Loading
КОРУПЦИЈА, ВЛАСТ, ДРЖАВА
logo
АГЕНЦИЈА ЗА БОРБУ ПРОТИВ КОРУПЦИЈЕ
logo